Hız, girişimcilik kültürünün en çok alkışlanan erdemi. Ama alkışlar çoğu zaman yanlış sahneye gidiyor: hızlı öğrenen ile aceleci karar veren aynı kişi değil.
Bu karışıklığın kökeni belli. Yıllardır aynı cümleleri duyuyoruz: erken çık, hızlı test et, hızlı başarısız ol. Cümleler doğru; sorun, yarısının duyulması. "Hızlı başarısız ol" tavsiyesinin devamı var: başarısızlıktan bir şey öğren. Öğrenme kısmı yavaştır, sancılıdır, kimse onun fotoğrafını paylaşmaz. Herkes cümlenin hızlı kısmını aldı, öğrenme kısmını rafa kaldırdı. Ortaya, sürekli koşan ama hiç yol almayan bir girişimci tipi çıktı.
Sahada gördüğüm tablo şu: hızın iki türü var ve birbirine hiç benzemiyorlar. Birincisi kararın hızı, ikincisi öğrenmenin hızı. Aceleci girişimci birincide şampiyon; sabah aklına gelen fikri öğlen ürüne çeviriyor, akşam reklamını açıyor. Hızlı girişimci ise her hamlesinden bir sonrakini besleyen bir şey çıkarıyor. Dışarıdan ikisi de "hızlı" görünüyor. Bilançoya bakınca fark ortaya çıkıyor.
Çünkü acelenin muhasebesi hep gecikmeli gelir. Yanlış konumlandırmayla çıkan marka bedeli ilk ayda değil, altıncı ayda öder. Test edilmeden açılan kampanya bütçeyi ilk gün değil, ay sonunda yakar. Acele, faturayı hemen kesmez; vadeli çalışır. Vade dolduğunda da girişimci faturayı başka kaleme yazar: pazar kötüydü, zamanlama tutmadı, ekip yetmedi. Halbuki fatura, en başta beş dakika düşünmemenin faturasıdır.
İşin tuhaf tarafı, acelenin içeride nasıl hissettirdiği. Acele, harekete çok benzer. Toplantılar art arda, telefon susmuyor, liste kabarık. Bu tempo bir ilerleme duygusu verir ve o duygu bağımlılık yapar. Meşgul olmak, mesafe almanın en iyi taklididir. Koşu bandında koşan da terler; ama akşam olduğunda hâlâ aynı odadadır. Girişimlerin bir kısmı yıllarca o bantta koşuyor ve terlemeyi yol sanıyor.
Peki gerçek hız neye benziyor? Bence hız, kararların değil, döngülerin hızıdır. Fikri at, ölç, öğren, düzelt, tekrar at. Aceleci girişimci bu döngünün sadece ilk adımını tekrarlıyor: at, at, at. On hamle yapıyor ama aslında aynı hamleyi on kez yapıyor. Hızlı girişimcinin onuncu hamlesi ise birincisine hiç benzemiyor; çünkü aradaki dokuz hamle onu eğitti.
Reklamda bu fark parayla ölçülür. Hedef kitlesi netleşmemiş bir kampanyayı yayına almak, adresini bilmediğiniz birine kargo göndermek gibidir. Kargo döndüğünde kimse "adres yanlıştı" demez; mecra suçlanır, algoritma suçlanır, ajans suçlanır. Adres konuşulmaz. Çünkü adresi yazmak işin yavaş kısmıdır ve yavaş kısım hiçbir zaman heyecan vermez.
Bu yanılgı sadece girişimlere ait değil; karar veren herkese ait. Toplantıda ilk konuşan, çoğu zaman en az düşünmüş olandır. Kültür olarak tepki hızını zekâyla karıştırıyoruz. Halbuki zekânın asıl göstergesi, tepki ile karar arasına koyabildiğin mesafedir. O mesafeyi koruyabilen insan, uzun vadede hep daha hızlı çıkar. Çünkü geri dönüp düzeltmek zorunda kaldığınız her iş, iki kez yapılmış iştir. Marangozun cümlesi aslında bir girişimcilik dersi: iki kez ölç, bir kez kes. Girişimcinin tahtası da geri yapışmıyor; sadece kesik daha geç görünüyor.
Yanlış anlaşılmasın; yavaşlığı savunmuyorum. Mükemmel anı bekleyip hiç sahaya çıkmayan girişimci de aynı bantta koşuyor; sadece bandın hızı düşük. Savunduğum şey tempoyu düşürmek değil, doğru yere harcamak: düşünürken yavaş, uygularken hızlı. Kararın öncesinde sabırlı, sonrasında acımasız.
Sonunda mesele şuraya geliyor: hız bir erdem değil, bir sonuç. Net düşüncenin ve birikmiş öğrenmenin sonucu. Sonucu taklit edip sebebi atlayanlar, hızın sadece görüntüsünü satın alıyor. Ve görüntü, bu piyasadaki en pahalı ürün.
Çünkü girişimcilikte en yavaş yol, hızlı görünmek için seçilen yoldur.